Choroby reumatyczne obejmują szeroki zakres chorób, które obejmują zmiany zapalne stawów i tkanek okołostawowych. Szczególną grupą są choroby ogólnoustrojowe – kolagenozy (choroby układowe tkanki łącznej) i zapalenie naczyń, charakteryzujące się podłożem autoimmunologicznym, miejscowym lub zajęciem tkanki łącznej.
Grupy chorób reumatycznych
W zależności od ogniska pierwotnego różnorodność chorób reumatycznych, można podzielić na trzy duże grupy:
- Choroby stawów
- Układowe zapalenie naczyń
- Rozprzestrzenianie się chorób tkanki łącznej.
Choroby stawów są reprezentowane głównie przez:
- Reumatoidalne zapalenie stawów
- Łuszczycowe zapalenie
- Dna moczanowa
- Zapalenie kości i stawów
- Chorobę Bechterewa (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa)
- Choroby reumatyczne okołostawowych tkanek miękkich.
Układowe zapalenie naczyń
- Krwotoczne zapalenie naczyń
- Guzkowe zapalenie tętnic
- Ziarniniak Wegenera (uogólnione zapalenie naczyń)
- Choroba Hortona (olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic),
- Zespół Goodpasture’a (choroba autoimmunologiczna atakująca nerki i płuca)
- Choroba Takayasu (zapalenie naczyń tętniczych)
- Choroba Bürgera (zakrzepowo-zarostowe zapalenie naczyń).
Choroby tkanki łącznej lub choroby układowe
- Toczeń rumieniowaty
- Zapalenie skórno-mięśniowe
- Choroba Sjogrena (wady gruczołu łzowego oraz ślinianek)
- Mieszane choroby tkanki łącznej i inne.
Choroby reumatyczne – przyczyny
Obecnie przyczyny chorób reumatycznych, są rozpatrywane z założenia wieloczynnikowego a ich rozwój tłumaczy się oddziaływaniem genetycznym, endokrynologicznym i czynnikami zewnętrznymi. W tym przypadku czynnik genetyczny działa, jako czynnik predysponujący, a czynniki zewnętrzne i hormonalne służą, jako punkty wyjściowe.
Najczęstszymi chorobami reumatycznymi spowodowanymi czynnikami zakaźnymi są:
- Wirus Epsteina-Barr (choroba pocałunków),
- Cytomegalia,
- Wirus herpes simplex (wirus opryszczki pospolitej),
- Pikornawirusy (entowirusy -wirus polio, rinowirusy, hepatowirusy).
Ponadto przyczynami jest:
- Zatrucie
- Stres
- Nasłonecznienie
- Hipotermia
- Szczepienie
- Ciąża
- Aborcja.
Choroby reumatyczne mogą wystąpić u osób w różnych grupach wiekowych. U dzieci i młodzieży na przykład zapalenie stawów, gorączka reumatyczna, młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów i inne tkanki łącznej dysplazji. Niemniej jednak, szczytowa zapadalność spada na dojrzały wiek od 45 lat i starszych.
Czynniki, które mogą wywoływać powstawanie chorób reumatycznych tkanek pozastawowych, to:
- Choroba zwyrodnieniowa stawów
- Ogólnoustrojowe zaburzenia patologiczne w organizmie – dnawe i reumatoidalne zapalenie stawów, zespół Reitera (reaktywne zapalenie stawów)
- Zaburzenia w procesie endokrynno-metabolicznym – menopauza u kobiet, otyłość, cukrzyca
- Wrodzony niedorozwój aparatu ścięgien więzadłowych na przykład zespół stawów z nadmierną ruchomością
- Częste mikrourazy, urazy i inne urazy związane z siniakami, nadmiernym obciążeniem, nagłym ruchem, zawodowymi sportami
- Zawał mięśnia sercowego.
Choroby reumatyczne – objawy
Objawy kliniczne choroby reumatycznej są bardzo zróżnicowane i zmienne.
Typowymi objawami całej grupy chorób są:
- Przewlekłe ognisko zakaźne
- Zaburzenia homeostazy immunologicznej (równowagi organizmu) postaci reakcji nadwrażliwości typu natychmiastowego i opóźnionego
- Ogólnoustrojowe zaburzenia tkanki łącznej
- Uogólnione zapalenie naczyń
- Przewlekły przebieg z zaostrzeniami i remisjami.
Główne z nich to:
- Długa bezprzyczynowa gorączka
- Zespół bólowy w dotkniętym obszarze, zwiększający się podczas palpacji i aktywności ruchowej
- Niemożność wykonywania jakichkolwiek czynności, na przykład, zginania lub rozginania kończyny
- Obrzęk i zmiany w konfiguracji stawów
- Sztywność poranna
- kulawizna lub nienaturalny chód.
Grupa chorób reumatycznych obejmuje:
- Ból mięśni
- Wysypka skórna
- Powiększenie węzłów chłonnych
- Skłonność do zakrzepicy lub krwotoku
- Uszkodzenia wielu narządów wewnętrznych
- Układowe choroby są często pod postacią choroby skóry, krwi, układu mięśniowo-szkieletowego, onkologicznych przyczyn, które wymagają różnicowania.
Choroby reumatyczne – diagnostyka
Podstawą do ustalenia prawidłowej diagnozy są badania immunologiczne do identyfikacji odpowiednich swoistych przeciwciał. Aby zidentyfikować chorobę, określić jej rodzaj i przebieg najbardziej skutecznego leczenia, należy umówić się na wizytę u reumatologa. Będzie to również wymagało konsultacji u traumatologa, fizjoterapeuty i chirurga.
Podczas wizyty u specjalisty zostaną zidentyfikowane objawy kliniczne, przeprowadzone zostaną szczegółowe badania i przeanalizowane zostaną przyczyny pojawienia się bolesnego stanu.
Aby potwierdzić diagnozę, można użyć dodatkowych narzędzi diagnostycznych:
- Radiografia wskazująca, czy występują jakieś wzrosty lub przemieszczenia
- Rezonans magnetyczny (bardzo szczegółowy obraz zmian zachodzących w tkankach miękkich).
- Artrografia, czyli rezonans magnetyczny po podaniu środka kontrastowego do jamy stawu
- Scyntygrafia, czyli badanie obrazowe kości związane z podaniem dożylnym izotopu promieniotwórczego
- Artroskopia (wprowadzenie artroskopu do stawu poprzez niewielkie nacięcia w okolicy stawu)
- Biopsja
- Tomografia komputerowa.
Choroby reumatyczne – leczenie
Niestety, do tej pory całkowite wyleczenie chorób reumatycznych jest niemożliwe. Jednak współczesna medycyna jest w większości przypadków w stanie pomóc złagodzić chorobę, przedłużyć remisję, zapobiegać wyniszczającym skutkom i poważne komplikacjom. Leczenie chorób reumatycznych jest długie, proces często trwa przez całe życie, a składa się z metod leczenia farmakologicznych, ortopedycznych i rehabilitacji.
Podstawą leczenia większości chorób reumatycznych są podstawowe leki przeciwzapalne, glikokortykosteroidy i produkty biologiczne.
Istnieją takie metody leczenia chorób reumatycznych, jak:
- Fizjoterapia
- Balneoterapia
- Gimnastyka
- Akupunktura
- Kinezyterapia.
Leczenie ortopedyczne to orteza, chirurgiczna korekcja funkcji stawu, endoprotetyka jest stosowana głównie w późnym okresie choroby reumatycznej w celu poprawy, jakości życia pacjentów. Jeśli patologia wykazuje oporność na leczenie lub charakteryzuje się częstymi nawrotami, uzasadnione jest wdrożenie przebiegu terapii promieniami X.
